2003 yılının 1 Mart günü, Türk siyasi tarihinde bir dönüm noktası olarak hafızalara kazındı. ABD’nin Irak’a yönelik askeri harekatı öncesinde, Türk topraklarının kullanılmasına ve Türk askerlerinin Irak’a gönderilmesine izin veren tezkere, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde (TBMM) reddedildi. Bu tarihi ret, ulusal egemenliğin dış baskılara karşı ne denli güçlü bir iradeyle savunulabileceğini göstererek, Türkiye’nin dış politika duruşu için bugüne ışık tutan bir pusula görevi görüyor.
Bugün Ortadoğu’da derinleşen krizler, özellikle de İsrail’in Gazze’deki eylemleri ve ABD’nin bölgedeki etkinliği karşısında, Türkiye’nin bağımsız ve ilkeli bir dış politika izlemesi hayati önem taşıyor. 1 Mart Tezkeresi’nin o günkü ruhu, Türkiye’nin emperyalist emellere ve bölgesel gerilimlere karşı dik duruşunun sembolü olarak yeniden anlam kazanıyor.
Tarihi Bir “Hayır”: 1 Mart 2003 Tezkeresi
1 Mart 2003’te Meclis’e sunulan tezkere, ABD’nin Irak harekatı için Türkiye’den lojistik destek ve kara birliklerini konuşlandırma izni almayı hedefliyordu. Türkiye için jeopolitik ve ekonomik açıdan büyük sonuçları olabilecek bu karar, yoğun iç ve dış tartışmalara neden oldu. Yeni iktidara gelmiş olan Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) hükümeti, tezkereyi Meclis’e getirirken, toplumun geniş kesimlerinde ve hatta parti içinde dahi ciddi tereddütler bulunuyordu.
- Ne İstendi? Tezkere, ABD’ye Türkiye topraklarında asker konuşlandırma, Türk hava sahasını kullanma ve Türkiye’den Irak’a geçiş yapma yetkisi vermenin yanı sıra, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin de Kuzey Irak’a gönderilmesini öngörüyordu.
- Kimler Oy Verdi? Dönemin 550 üyeli TBMM’sinde, tezkere oylamasına 533 milletvekili katıldı. Oylamada, tezkereye 250 kabul oyu çıkarken, 264 milletvekili tezkereye ret oyu verdi. 19 milletvekili çekimser kalırken, 6 oy geçersiz sayıldı.
- Sonuç Ne Oldu? Tezkere, TBMM Genel Kurulu’nda anayasal olarak gerekli olan salt çoğunluğu (276 oy) sağlayamadığı için reddedildi. Bu sonuç, Türk demokrasisinin ve milli iradenin önemli bir zaferi olarak kayıtlara geçti.
Milli İradenin Sembolü: Emperyalist Baskıya Direniş
1 Mart Tezkeresi’nin reddedilmesi, Türkiye’nin dış politika yapımında ulusal çıkarların ve kamuoyunun sesinin, dış baskıların üzerinde tutulabileceğinin güçlü bir göstergesiydi. O dönemde, ABD’den gelen yoğun diplomatik ve askeri baskılara rağmen, Türk milletvekilleri kendi iradeleriyle, ülkenin daha büyük bir savaşa sürüklenmesini engelledi. Bu karar, Türkiye’nin egemenlik haklarından ödün vermeyeceğini, kendi kaderini tayin etme gücüne sahip olduğunu tüm dünyaya ilan etti.
Tezkerenin reddi, aynı zamanda Türkiye’nin bölgesel barış ve istikrara olan taahhüdünün de bir yansımasıydı. Komşu bir ülkenin işgaline doğrudan destek vermekten kaçınarak, bölgedeki tansiyonun daha da yükselmesine katkıda bulunmama yönünde önemli bir adım atıldı.
Bugünün Pusulası: Bölgesel Krizlerde Bağımsız Duruş
Günümüzde Ortadoğu, 2003’tekinden daha karmaşık ve tehlikeli bir tablo çiziyor. İsrail’in Gazze’deki insanlık dışı saldırıları, bölgedeki güç dengelerini altüst ederken, ABD’nin İsrail’e verdiği koşulsuz destek, krizin derinleşmesine zemin hazırlıyor. Türkiye, bu kaotik ortamda, 1 Mart Tezkeresi ruhunu rehber edinerek ulusal çıkarlarını korumak ve bölgesel barışa katkıda bulunmak zorundadır.
O günkü tezkere kararında sergilenen milli irade, bugün de Türkiye’nin dış politika stratejisinin temelini oluşturmalıdır. Ankara, kendi bağımsız sesini yükseltmeye devam etmeli, uluslararası hukuk ve insani değerler temelinde Filistin halkının yanında durmalı, bölgedeki çatışmaları körükleyen dış güçlerin ajandalarına alet olmamalıdır. Emperyalist müdahalelere karşı verilen o tarihi “hayır”, bugün de Türkiye’nin egemenlik ve bağımsızlık mücadelesinde en güçlü dayanağıdır.